De proeftijd is een kennismakingsperiode aan het begin van een arbeidscontract waarin zowel de werkgever als de werknemer per direct (zonder opzegtermijn) het contract mogen beëindigen. Om werknemers te beschermen, mag de proeftijd bij contracten korter dan 6 maanden helemáál niet worden toegepast, en duurt deze maximaal 1 of 2 maanden bij langere contracten.
U heeft een nieuwe baan. In de Arbeidsovereenkomst leest u een bepaling over de proeftijd. Deze periode is bedoeld als een wederzijdse testfase: bevalt het werk u, en bent u geschikt voor de functie?
Maar de proeftijd brengt grote risico's met zich mee. Tijdens deze periode kan uw werkgever u op elk willekeurig moment ontslaan, zonder dat daar een ontslagvergunning, rechter of goede reden aan te pas hoeft te komen. Het is daarom van levensbelang dat u weet wanneer een proeftijdbeding geldig is.
1. De Keiharde Wettelijke Eisen
Het arbeidsrecht beschermt werknemers streng tegen misbruik van de proeftijd. Er zijn drie basisvoorwaarden waaraan altijd moet worden voldaan. Is aan één van deze voorwaarden niet voldaan? Dan is de proeftijd 'nietig' (ongeldig).
- Schriftelijk: Een mondeling afgesproken proeftijd is niet rechtsgeldig. Het moet in het door u en uw werkgever getekende contract staan.
- Even lang: De proeftijd moet voor u exact even lang zijn als voor de werkgever.
- Binnen de wettelijke maximale duur:
- Heeft u een Tijdelijk Contract van 6 maanden of korter? Dan mag er helemáál geen proeftijd zijn.
- Is het tijdelijke contract langer dan 6 maanden, maar korter dan 2 jaar? Dan is de maximale proeftijd 1 maand.
- Gaat u direct een Vast Contract aan, of een contract van 2 jaar of langer? Dan is de maximale proeftijd 2 maanden.
De CAO-Uitzondering
Valt uw bedrijf onder een CAO in de Werk Gids? Dan mag er bij een tijdelijk contract van (bijvoorbeeld) 1 jaar via de CAO alsnog een proeftijd van 2 maanden worden afgesproken. Echter, de limiet van 2 maanden kan nóóit worden overschreden.
2. Ontslag (en Ziekte) tijdens de Proeftijd
Tijdens de proeftijd geldt een "vrije opzegbevoegdheid". De werkgever mag u van de een op de andere dag vertellen dat u niet meer hoeft terug te komen. U krijgt uw salaris betaald tot en met die laatste dag.
Ziek in de Proeftijd In Nederland bent u normaal gesproken streng beschermd tegen ontslag tijdens ziekte (het opzegverbod). Maar let op: dit opzegverbod geldt níét tijdens de proeftijd. Als u na een week ziek thuis komt te zitten, mag de werkgever u alsnog in uw proeftijd ontslaan. De werkgever mag overigens officieel niet expliciet melden dat u "ontslagen wordt ómdat u ziek bent" (dat is discriminatie), maar in de praktijk gebeurt dit veelvuldig door simpelweg geen reden op te geven.
3. Heb ik recht op een WW-Uitkering?
Wordt u in uw proeftijd ontslagen door de werkgever? Omdat u in de proeftijd "niet verwijtbaar werkloos" wordt (u mag wettelijk ontslagen worden zonder reden), heeft u doorgaans gewoon recht op een WW-uitkering, áls u aan de wekeneis van het UWV voldoet. De wekeneis houdt in dat u in de afgelopen 36 weken minstens 26 weken gewerkt moet hebben.
Let op: Neem nooit zelf ontslag! Als u zélf ontslag neemt in uw proeftijd (bijvoorbeeld omdat de functie u tegenvalt) zonder dat u een nieuwe baan heeft geregeld, dan ziet het UWV u als verwijtbaar werkloos. U heeft dan geen recht op een uitkering, tenzij er sprake is van onhoudbare situaties of misstanden op de werkvloer.
4. Ongeldige Proeftijd (Wat nu?)
Soms zet een werkgever per ongeluk (of met opzet) een ongeldige proeftijd in het contract (bijv. 2 maanden in een contract van 1 jaar).
Ontslaat de werkgever u in de tweede maand? Omdat de proeftijd nietig is, gelden de reguliere ontslagregels. Dat betekent dat de werkgever u helemáál niet per direct mocht ontslaan. U kunt dan (via een jurist of Ontslag op Staande Voet procedures) de rechter vragen het ontslag te vernietigen, en doorbetaling van uw salaris eisen.
Praktijkvoorbeeld: De Ongeldige Proeftijd
Stel dat Peter start als logistiek medewerker. Hij tekent een tijdelijk contract voor 6 maanden. In het contract staat een proeftijd van 1 maand. Op de 20e dag van zijn contract krijgt Peter te horen dat de werkgever de samenwerking beëindigt en dat Peter per direct is ontslagen:
- Is dit ontslag rechtsgeldig? Nee. De wet verbiedt een proeftijd bij tijdelijke contracten van 6 maanden of korter. Het proeftijdbeding in Peters contract is dus ongeldig (nietig).
- De uitkomst: Omdat er geen geldige proeftijd is, mag de werkgever Peter niet zomaar per direct ontslaan. Peter kan via een juridisch adviseur (of vakbond) bezwaar maken tegen het ontslag, de opzegging nietig laten verklaren en vorderen dat de werkgever zijn loon gedurende de rest van de contracttermijn (6 maanden) volledig doorbetaalt.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde Vragen (FAQ)
Mijn werkgever wil de proeftijd verlengen, mag dat?
Nee, dat is absoluut verboden. De wettelijke termijnen zijn keihard. Ook als u tijdens uw proeftijd ziek bent geweest, mag de werkgever de proeftijd niet verlengen met de ziektedagen.
Krijg ik een transitievergoeding bij ontslag in de proeftijd?
Ja. U bouwt vanaf dag 1 van uw dienstverband recht op de transitievergoeding (ontslagvergoeding) op. Dus ook als u na 2 weken in uw proeftijd wordt ontslagen, heeft u recht op de vergoeding (al is het bedrag over 2 weken minimaal).
Moet ik zelf een reden opgeven als ik ontslag neem in de proeftijd?
Nee. Zowel u als de werkgever mogen het contract per direct beëindigen zonder opgaaf van reden. Echter, als u de werkgever er specifiek om vraagt, is hij wel wettelijk verplicht om de reden van ontslag schriftelijk aan u toe te lichten.
Heb ik recht op WW bij ontslag in de proeftijd?
Ja, mits u voldoet aan de wekeneis van het UWV (in ten minste 26 van de laatste 36 weken gewerkt hebben). Als u zelf in de proeftijd opzegt, vervalt uw recht op WW in de regel wel.
Mag een proeftijd mondeling worden afgesproken?
Nee. Een proeftijd moet wettelijk altijd schriftelijk worden overeengekomen (in uw arbeidsovereenkomst of via verwijzing naar de CAO). Een mondelinge proeftijd is nietig.
Mag een proeftijd worden opgenomen bij een opvolgend contract?
Nee, in principe niet. Als u bij dezelfde werkgever in dezelfde of een soortgelijke functie een nieuw contract krijgt, mag er geen nieuwe proeftijd worden afgesproken.
Mag de werkgever mij in de proeftijd ontslaan wegens zwangerschap of ziekte?
Nee. Hoewel ontslag in de proeftijd per direct kan, geldt het discriminatieverbod onverminderd. Ontslag vanwege zwangerschap, chronische ziekte of afkomst blijft illegaal.